دانشگاه پیام نور فصلنامه علمی اپتوالکترونیک 2783-1752 8 1 2025 09 23 Simulation of X-ray attenuation and scattering coefficients of normal and cancerous liver tissue شبیه‌سازی ضرایب تضعیف و پراکندگی اشعه ایکس بافت طبیعی و سرطانی کبد 49 58 12215 10.30473/jphys.2025.74947.1244 FA فاطمه اکبری باصری بخش مهندسی هسته‌ای، دانشکده مهندسی مکانیک، دانشگاه شیراز، شیراز، فارس، ایران علیرضا جنگجو مرکز تکنولوژی پیشرفته امواج فوتوآکوستیک، دپارتمان مهندسی مکانیک، دانشگاه تورنتو، تورنتو، کانادا. Journal Article 2025 06 19 In this study, the attenuation and scattering behavior of photons in healthy and cancerous liver tissues was investigated using linear attenuation coefficient (μ) diagrams, differential scattering intensity, and contributions of different physical processes. The results show that the linear attenuation coefficients for both types of liver tissue are very close, with only minor differences observed in the energy range below 50 keV. At low energies, the photoelectric effect plays a dominant role in photon attenuation; however, its contribution decreases with increasing energy, and Compton scattering becomes the predominant mechanism. The scattering curves for 20 keV photons also show good agreement with the predictions of Compton theory and the Klein–Nishina formula, such that scattering intensity decreases with increasing angle, with slight differences observed between healthy and cancerous tissues at small angles. The analysis of each physical process's contribution to attenuation indicates that above 50 keV, Compton scattering accounts for more than 90% of total attenuation. In contrast, the contributions of the photoelectric and Rayleigh effects are negligible. Additionally, the ratio of the attenuation coefficient of cancerous tissue to that of healthy tissue decreases with increasing energy, reaching approximately 1.1 at 15 keV and then decreasing to 1.03 at 50 keV. These results suggest that using lower energies (approximately 15–30 keV) can enhance image contrast in liver tumor detection. Therefore, the findings of this study can serve as a basis for optimizing medical imaging protocols for the early diagnosis of liver cancer. در این مطالعه، رفتار تضعیف و پراکندگی فوتون‌ها در بافت کبد سالم و سرطانی با استفاده از نمودارهای ضریب تضعیف خطی (μ)، شدت پراکندگی تفاضلی و سهم فرآیندهای فیزیکی مختلف بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهند که ضریب تضعیف خطی در دو نوع بافت کبد بسیار به هم نزدیک است و تنها در محدوده انرژی زیر keV 50 تفاوت‌های جزئی مشاهده می‌شود. در انرژی‌های پایین، فرآیند فوتوالکتریک نقش اصلی را در تضعیف بازی می‌کند، اما با افزایش انرژی، سهم آن کاهش یافته و پراکندگی کامپتون غالب می‌شود. منحنی‌های پراکندگی فوتون keV 20 نیز تطابق خوبی با پیش‌بینی‌های نظریه کامپتون و فرمول کلین–نشینا دارند؛ به‌طوری‌که شدت پراکندگی با افزایش زاویه کاهش می‌یابد و تفاوت‌های اندکی میان بافت‌های سالم و سرطانی در زوایای کوچک مشاهده می‌شود. تحلیل سهم هر فرآیند فیزیکی در تضعیف نشان می‌دهد که در انرژی‌های بالاتر از keV 50 ، پراکندگی کامپتون بیش از 90٪ از تضعیف کلی را شامل می‌شود، در حالی که سهم فرآیندهای فوتوالکتریک و رایلی بسیار ناچیز است. همچنین، نسبت ضریب تضعیف بافت سرطانی به بافت سالم با افزایش انرژی کاهش می‌یابد، به طوری که در انرژی keV 15 این نسبت به حدود 1/1 می‌رسد و در keV 50 به 03/1 می‌رسد. این نتایج نشان می‌دهند که استفاده از انرژی‌های پایین‌تر (حدود keV30 تا 15) می‌تواند به بهبود کنتراست تصویری در تشخیص تومورهای کبدی کمک کند. بنابراین، یافته‌های این مطالعه می‌توانند به عنوان مبنایی برای بهینه‌سازی پروتکل‌های تصویربرداری پزشکی در تشخیص زودهنگام سرطان کبد مورد استفاده قرار گیرند. https://jphys.journals.pnu.ac.ir/article_12215_94d39f974d2e65797f313bf0c06a3900.pdf